Spis treści
W skrócie
- Szkolenie 1.3 ADR dotyczy każdej osoby, której obowiązki są związane z przewozem towarów niebezpiecznych, także pracowników tymczasowych i podwykonawców.
- Ma trzy części: ogólną, stanowiskową i z zakresu bezpieczeństwa. Do tego dochodzi świadomość zagrożeń w zakresie ochrony (dział 1.10).
- Szkolenie odbywa się przed podjęciem obowiązków. Do tego czasu nowa osoba może pracować tylko pod bezpośrednim nadzorem kogoś przeszkolonego.
- ADR nie podaje, co ile lat powtarzać szkolenie, ale wymaga okresowego szkolenia doskonalącego.
- Osoba prowadząca szkolenie potwierdza je na piśmie, a pracodawca przechowuje dokumenty.
Kogo obejmuje szkolenie 1.3 ADR?
Dział 1.3 ADR mówi o osobach zatrudnionych przez uczestników przewozu, których obowiązki dotyczą przewozu towarów niebezpiecznych. W branży wciąż mówi się „szkolenie z rozdziału 1.3”, choć w obecnym polskim tekście ADR to dział 1.3. Chodzi o to samo.
Polska ustawa o przewozie towarów niebezpiecznych idzie dalej niż ADR 2025. Art. 14 ust. 1 nakazuje przeszkolić osoby zatrudnione przez uczestnika przewozu albo wykonujące czynności na jego rzecz. Pracownik z agencji, który w sezonie pakuje farby na rampie, podlega szkoleniu tak samo jak etatowy magazynier.
ADR w 8.2.3 podaje przykłady takich osób: pracownicy przewoźnika lub nadawcy, osoby dokonujące załadunku lub rozładunku, pracownicy firm spedycyjnych i wysyłkowych oraz kierowcy, którzy nie mają zaświadczenia ADR, a biorą udział w przewozie. Ten ostatni przypadek dotyczy np. kierowcy dostawczaka, który wozi butle w ramach zwolnienia z 1.1.3.6.
| Stanowisko | Za co odpowiada przy ADR | Na czym skupić szkolenie stanowiskowe |
|---|---|---|
| Magazynier kompletujący zamówienia | dobór opakowań, sztuki przesyłki | oznakowanie i nalepki ostrzegawcze, opakowania uszkodzone |
| Pracownik pakowania | pakowanie, ilości ograniczone (LQ) | instrukcje pakowania, limity LQ, znak LQ |
| Operator wózka, załadunek | załadunek i mocowanie | zakazy ładowania razem, mocowanie, kontrola pojazdu przed załadunkiem |
| Dział wysyłek lub obsługi klienta | dokument przewozowy | dane w dokumencie przewozowym, instrukcje pisemne dla kierowcy |
| Przyjęcie dostaw | rozładunek | kontrola sztuk przesyłki, postępowanie przy wycieku |
| Dyspozytor przewoźnika | dobór pojazdu i kierowcy | wyposażenie pojazdu, zaświadczenia ADR, tablice barwy pomarańczowej |
Szkolenie nie obejmuje osób, które z towarem niebezpiecznym nie mają nic wspólnego. Księgowa wystawiająca fakturę za dostawę paliwa szkolenia z działu 1.3 nie potrzebuje. Osoba z działu sprzedaży, która wpisuje do systemu numer UN i drukuje dokument przewozowy, już tak.
Szkolenie 1.3 ADR a kurs ADR dla kierowców
To dwa różne obowiązki. Kierowca pojazdu przewożącego towary niebezpieczne ma zaświadczenie o przeszkoleniu kierowcy (w ustawie: zaświadczenie ADR), wydane po kursie i egzaminie według działu 8.2. Zaświadczenie jest ważne 5 lat (8.2.2.8.2 ADR).
Dział 1.3 wprost odsyła w sprawie szkolenia załogi pojazdu do działu 8.2, a w sprawie szkolenia doradcy do rozdziału 1.8.3. Szkolenie 1.3 ADR jest dla wszystkich pozostałych osób. Nie kończy się państwowym egzaminem ani zaświadczeniem wydawanym przez urząd. Organizuje je i dokumentuje pracodawca.
Z czego składa się szkolenie z działu 1.3?
ADR dzieli szkolenie na trzy części (1.3.2). Zakres każdej z nich zależy od odpowiedzialności i obowiązków konkretnej osoby, więc jeden program dla całego zakładu zwykle się nie sprawdza.
Szkolenie ogólne (1.3.2.1)
Pracownik ma znać ogólne wymagania przepisów o przewozie towarów niebezpiecznych: klasy, numery UN, rolę dokumentu przewozowego i oznakowania, obowiązki uczestników przewozu. To wspólna baza dla całej zmiany.
Szkolenie stanowiskowe (1.3.2.2)
To najważniejsza część i najczęściej zaniedbywana. Ma ściśle odpowiadać obowiązkom pracownika. Pakujący uczy się na opakowaniach, które pakuje, i na towarach, które faktycznie wysyłacie. Jeśli przewóz obejmuje też transport morski lub lotniczy, pracownik musi znać wymagania tych rodzajów transportu.
Szkolenie z zakresu bezpieczeństwa (1.3.2.3)
Pracownicy poznają zagrożenia stwarzane przez towary niebezpieczne, z którymi pracują, bezpieczne sposoby postępowania i procedury ratownicze. Zakres zależy od ryzyka: inaczej wygląda szkolenie przy butlach z acetylenem, inaczej przy kartonach z aerozolami w ilościach ograniczonych.
Ochrona towarów niebezpiecznych (1.10.2)
Szkolenie i szkolenie doskonalące z działu 1.3 mają obejmować także wiedzę na temat ochrony, czyli zapobiegania kradzieży lub użyciu towarów niezgodnie z przeznaczeniem (1.10.2.1). Jeśli firma przewozi towary niebezpieczne dużego ryzyka i ma plan ochrony, pracownicy muszą znać ten plan w zakresie swoich obowiązków (1.10.2.2). Dokumenty tych szkoleń pracodawca przechowuje tak samo jak pozostałe (1.10.2.4).
Kiedy szkolić i jak często powtarzać szkolenie?
Pierwsze szkolenie odbywa się przed podjęciem obowiązków (1.3.1 ADR, art. 14 ust. 1 ustawy). Dopóki nowa osoba go nie przejdzie, czynności nieobjęte szkoleniem może wykonywać wyłącznie pod bezpośrednim nadzorem osoby przeszkolonej. W praktyce oznacza to, że nowy magazynier w pierwszym tygodniu nie pakuje sam zamówień z towarami niebezpiecznymi.
ADR nie określa częstotliwości szkolenia doskonalącego. Mówi tylko, że szkolenie ma być okresowo uzupełniane z uwzględnieniem zmian w przepisach (1.3.2.4). Ustawa powtarza to samo w art. 14 ust. 1 i również nie podaje liczby lat.
Moim zdaniem rozsądny rytm wyznaczają same przepisy: ADR zmienia się co dwa lata. Obecne wydanie obowiązuje od 1 stycznia 2025 r., a kolejne zmiany mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r. Szkolenie doskonalące przy każdym nowym wydaniu ADR to minimum. Dodatkowo szkolimy zawsze, gdy pracownik zmienia stanowisko, pojawia się nowy towar albo nowy sposób wysyłki.
Co zmieni ADR 2027 w dziale 1.3
Według zmian przyjętych przez Grupę Roboczą EKG ONZ (dokument ECE/TRANS/WP.15/274) od 1 stycznia 2027 r. dział 1.3 ma obejmować wszystkie osoby uczestniczące w czynnościach uczestników przewozu, nie tylko ich pracowników. Obowiązek prowadzenia dokumentacji też ma objąć te osoby. W Polsce art. 14 ustawy już dziś obejmuje osoby wykonujące czynności na rzecz uczestnika przewozu, więc dla firm, które szkolą wszystkich na rampie, niewiele się zmieni.
Jak udokumentować szkolenie, żeby obroniło się przy kontroli?
Przepisy mówią trzy rzeczy. Osoba prowadząca szkolenie potwierdza na piśmie przeszkolenie uczestników (art. 14 ust. 3 ustawy). Pracodawca przechowuje dokumenty i udostępnia je pracownikowi lub właściwej władzy na wniosek (1.3.3 ADR). Dokumenty weryfikuje się przy podejmowaniu nowego zatrudnienia.
ADR zostawia okres przechowywania dokumentów do decyzji właściwej władzy. Polska ustawa o przewozie towarów niebezpiecznych takiego okresu dla dokumentacji szkoleń z działu 1.3 nie podaje. Zalecam trzymać je przez cały okres zatrudnienia pracownika i co najmniej 5 lat po jego zakończeniu. To tyle, ile firma przechowuje roczne sprawozdanie doradcy (art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy), więc dokumenty szkoleń i sprawozdania pokrywają ten sam okres.
Przepisy nie narzucają wzoru dokumentu. Na audytach najczęściej widzę listy obecności, z których nie wynika, czego dotyczyło szkolenie ani kogo obejmowało. Dlatego zalecam, żeby dokument zawierał:
| Element dokumentu | Dlaczego |
|---|---|
| imię i nazwisko, stanowisko | szkolenie ma odpowiadać obowiązkom konkretnej osoby |
| data i czas trwania | potwierdza, że szkolenie było przed podjęciem obowiązków |
| zakres: ogólne, stanowiskowe, bezpieczeństwo, ochrona | pokazuje wszystkie części z 1.3.2 i 1.10.2 |
| program z listą tematów i towarów (numery UN, klasy) | łączy szkolenie stanowiskowe z faktycznymi towarami |
| wydanie ADR, według którego szkolono | ułatwia planowanie szkolenia doskonalącego |
| prowadzący i jego kwalifikacje, np. numer świadectwa doradcy | art. 14 ust. 2 ustawy określa, kto może prowadzić szkolenie |
| wynik sprawdzianu wiedzy | dowód, że pracownik zrozumiał materiał |
| podpis prowadzącego i uczestnika | art. 14 ust. 3: pisemne potwierdzenie przeszkolenia |
| planowany termin szkolenia doskonalącego | 1.3.2.4: szkolenie uzupełnia się okresowo |
Kto może prowadzić szkolenie z działu 1.3?
Art. 14 ust. 2 ustawy wskazuje dwie możliwości: osoba ze świadectwem doradcy do spraw bezpieczeństwa albo osoba, która ma wiedzę i wykształcenie niezbędne do prawidłowego przebiegu szkolenia. Szkolenie może więc poprowadzić Wasz doradca DGSA, ale też doświadczony kierownik magazynu, jeśli zna przepisy i potrafi to wykazać.
Szkolenie prowadzone przez doradcę ma jedną praktyczną zaletę: doradca i tak śledzi, czy pracownicy są prawidłowo przeszkoleni, i opisuje to w sprawozdaniu rocznym (1.8.3.3 ADR). Więcej o tym, kiedy firma musi mieć doradcę, piszę w artykule czy Twoja firma musi wyznaczyć doradcę DGSA.
Najczęstsze błędy przy szkoleniach z działu 1.3
- Jedno szkolenie ogólne dla wszystkich, bez części stanowiskowej. Pakujący i dyspozytor dostają ten sam materiał, choć robią zupełnie co innego.
- Nowy pracownik zaczyna pracę, a szkolenie jest „w planie na przyszły miesiąc”, bez bezpośredniego nadzoru osoby przeszkolonej.
- Brak szkolenia dla pracowników tymczasowych i sezonowych.
- Lista obecności bez programu i bez podpisu prowadzącego.
- Szkolenie według nieaktualnego wydania ADR, np. materiały z 2019 r. w 2026 r.
- Pracownicy przyjmujący dostawy nie wiedzą, co oznaczają nalepki ostrzegawcze i numery na tablicy barwy pomarańczowej. Dobry punkt startu to mój tekst o tym, jak czytać pomarańczową tablicę ADR.
Podstawa prawna: ADR 2025 (Dz.U. 2025 poz. 642): dział 1.3 (1.3.1, 1.3.2.1-1.3.2.4, 1.3.3), 1.10.2.1-1.10.2.4, 8.2.2.8.2, 8.2.3. Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 643): art. 14, art. 107 i załącznik nr 1, lp. 6.4. Zmiany ADR 2027: ECE/TRANS/WP.15/274.
Jeśli chcesz uporządkować szkolenia w zakładzie, zacznij od listy osób, które mają kontakt z towarami niebezpiecznymi, i przypisz im stanowiska z tabeli wyżej. Program pod Wasze towary i dokumentację do kontroli przygotuję w ramach szkoleń z działu 1.3 ADR.
FAQ
Pytania i odpowiedzi
Czy szkolenie 1.3 ADR można przeprowadzić online?
ADR 2025 nie określa formy szkolenia z działu 1.3. Ustawa wymaga, żeby prowadziła je osoba ze świadectwem doradcy albo z wiedzą i wykształceniem potrzebnymi do prawidłowego przebiegu szkolenia, i żeby przeszkolenie zostało potwierdzone na piśmie. Część stanowiskową i tak najlepiej zrobić przy rampie, na prawdziwych opakowaniach i dokumentach.
Czy pracownik z agencji pracy tymczasowej też musi być przeszkolony?
Tak. Art. 14 ust. 1 ustawy o przewozie towarów niebezpiecznych obejmuje osoby zatrudnione przez uczestnika przewozu i osoby wykonujące czynności na jego rzecz. Forma zatrudnienia nie ma znaczenia, liczy się to, co dana osoba robi przy towarach niebezpiecznych.
Czy szkolenie z poprzedniej firmy się liczy?
Może się liczyć, ale trzeba je sprawdzić. ADR wymaga, żeby dokumenty szkoleń były weryfikowane przy podejmowaniu nowego zatrudnienia (1.3.3). Szkolenie stanowiskowe dotyczy konkretnych obowiązków, więc przy innym towarze lub innym stanowisku zwykle trzeba je uzupełnić.
Ile kosztuje brak szkolenia przy kontroli?
Załącznik nr 1 do ustawy o przewozie towarów niebezpiecznych przewiduje 2000 zł za nieprzeszkolenie osób wykonujących czynności związane z przewozem towaru niebezpiecznego (lp. 6.4). Karę nakłada WITD w drodze decyzji administracyjnej. Stan prawny: tekst jednolity ustawy, Dz.U. 2024 poz. 643.
Stan prawny: październik 2026Artykuł ma charakter informacyjny. Nie zastępuje analizy konkretnego przewozu.